oraelladas.gr

Συνέχεια από την παρουσίαση των εντυπώσεων της pergolina από τον Ηλίθιο του Ντοστογιέφσκι:

Ένας ακόμη χαρακτήρας στο έργο είναι και αυτός του Γεβγκένι Παύλοβιτς Ραντόμσκι, ένας αριστοκρατικής γενιάς αλλά ανθρωπιστής νεαρός, οικογενειακός φίλος των Επάτσιν. Είναι αυτός που με τις δικές του φροντίδες και μετά την κατάρρευση του Μίσκιν, τον μετέφερε πίσω στο ίδρυμα του καθηγητή Σνάιντερ όπου και ο ίδιος ο γιατρός δήλωσε την «πλήρη καταστροφή των διανοητικών του οργάνων». Ο Γεβγκένι Παύλοβιτς σε μίαν κατ’ ιδίαν συζήτηση που έχει με το Μίσκιν του κάνει μερικές πολύ σημαντικές παρατηρήσεις για το χαρακτήρα του και για την τάση του να συμπονά τους ανθρώπους, συγκεκριμένα του λέει: «…Συμπέρανα ότι τον ακρογωνιαίο λίθο όλων όσων συνέβησαν αποτέλεσε, κατ’αρχήν, η έμφυτη απειρία σας (προσέξτε πρίγκιπα, τούτη τη λέξη: «έμφυτη»), έπειτα η ασυνήθιστη αφέλειά σας, στη συνέχεια η πρωτοφανής έλλειψη της αίσθησης του μέτρου που σας χαρακτηρίζει και τέλος, η τεράστια, συσσωρευμένη μάζα των νοητικών πεποιθήσεων, τις οποίες εσείς, με την ασυνήθιστη εντιμότητά σας, θεωρείτε μέχρι τώρα πεποιθήσεις ειλικρινείς, φυσικές και άμεσες!» Επίσης ο Γεβγκένι Παύλοβιτς πολύ εύστοχα παρατηρεί πως η συμπόνια που δείχνει στο πρόσωπο της Ναστάσια Φιλιπποβνα (ένα πρόσωπο που δεν αντέχει να κοιτάζει ο Μίσκιν, τόσο μεγάλο πόνο του προκαλεί) είναι προς μία μονομερή κατεύθυνση καθώς αδιαφορεί για τον πόνο που μπορεί να αναδεικνύει και το πρόσωπο της Αγλαΐας Ιβάνοβνα. Τη στιγμή που ο ίδιος έκρινε ότι η Ναστάσια υποφέρει περισσότερο από την Αγλαΐα, πολύ χαρακτηριστικά λέει ο Γεβγκένι: «Και που ήταν τότε η καρδιά σας, η «χριστιανική» καρδιά σας; Είδατε εκείνη τη στιγμή το πρόσωπό της; Μήπως υπέφερε λιγότερο απ’ ό,τι η Ναστάσια Φιλίπποβνα. Πώς λοιπόν είδατε αυτό το πράγμα και το αφήσατε να συμβεί; [...] Μα που θα καταλήξει μετά από αυτό ο οίκτος;»

Ο Γεβγκένι Παύλοβιτς είναι ίσως ο μόνος από τον περίγυρο του Μίσκιν που κάπως φαίνεται να αντιλαμβάνεται τι σημαίνει να αγαπάς από συμπόνια και όχι από έρωτα όταν, στις επίμονες παρακλήσεις του Μίσκιν να τον πάει στην Αγλαΐα θεωρώντας ο ίδιος ότι αν της εξηγήσει εκείνη θα καταλάβει, ο Γεβγκένι του απαντά: «Όχι, πρίγκιπα, δε θα καταλάβει! Η Αγλαΐα Ιβάνοβνα αγάπησε σαν γυναίκα, σαν άνθρωπος και όχι… ως αφηρημένο πνεύμα. Ξέρετε κάτι, φτωχέ μου πρίγκιπα; Το πιθανότερο είναι πως δεν αγαπήσατε ποτέ ούτε τη μία ούτε την άλλη.» Σ’ αυτήν την τελευταία παρατήρηση ο Μίσκιν απαντά πως ίσως πράγματι να συμβαίνει κάτι τέτοιο αλλά ο ίδιος δεν γνωρίζει τίποτα γι’αυτό. Όμως γνωρίζει ότι φταίει χωρίς να γνωρίζει το γιατί: «Ω, ναι, εγώ φταίω… Δεν ξέρω ακόμη για τι ακριβώς φταίω, αλλά φταίω… Εδώ υπάρχει κάτι που δεν μπορώ να σας εξηγήσω, Γεβγκένι Παύλοβιτς…» Αυτό που δεν μπορεί να εξηγήσει με λόγια ο Μίσκιν είναι αυτό που φαίνεται σχεδόν από την αρχή του έργου για την Ναστάσια Φιλίπποβνα και είναι αυτό το κάτι που υπάρχει στο πρόσωπό της και κυρίως στο βλέμμα της που ο Μίσκιν δεν αντέχει να κοιτάζει. Το αγαπά αυτό το πρόσωπο αλλά και το φοβάται ταυτόχρονα. Είναι αρκετές οι φορές που ο Μίσκιν λέει ότι βλέπει την παραφροσύνη στο βλέμμα της Ναστάσια, την παράνοια μιας γυναίκας που «η δύστυχη πονεμένη της ψυχή δεν άντεξε και τσακίστηκε», πως λοιπόν να την αφήσει όταν «… την αγαπάει ειλικρινά και απόλυτα, στην αγάπη του υπάρχει κάτι σαν έλξη προς ένα αξιολύπητο και άρρωστο παιδί που είναι δύσκολο, αν όχι αδύνατο να το αφήσεις να κάνει ό,τι θέλει.»

Όπως αναφέρει η μεταφράστρια στο εισαγωγικό σημείωμα, «Ο Ηλίθιος» γράφτηκε εξολοκλήρου στο εξωτερικό όπου είχε καταφύγει ο συγγραφέας κυνηγημένος από χρέη και μετά το γάμο του με τη στενογράφο του, τη νεαρή Άννα Γκρηγκόριεβνα Σνίτκινα. Πιο συγκεκριμένα αναφέρει: «στόχος του Ντοστογιέφσκι ήταν να παρουσιάσει μέσα από το μυθιστόρημά του ένα θετικό ήρωα ή, για να μεταχειριστούμε τα ίδια του τα λόγια, έναν «θετικά ωραίο άνθρωπο». Στα προσχέδια του μυθιστορήματος, ο συγγραφέας αποκαλεί τον ήρωά του «Πρίγκιπα Χριστό», ενώ στην τελική μορφή του έργου, ο βασικός ήρωάς του, ο πρίγκιπας Μίσκιν, είναι ένα άτομο που, μολονότι οι γύρω του τον θεωρούν ηλίθιο, σε σύγκριση με άλλα πρόσωπα του μυθιστορήματος, αυτός δε στερείται ευφυΐας. Αν οδηγείται στην πνευματική κατάρρευση, αυτό οφείλεται στο ότι είναι «συναισθηματικά ευάλωτος», όπως τονίζει ο Ρώσος κριτικός και φιλόσοφος Σεργκέι Λεβίτσκι.» Read more »

Μοιάζει ξεκάρφωτη ίσως αυτή η εμβόλιμη αναφορά σε κλασική λογοτεχνία, αλλά η pergolina μου έχει στείλει ένα κείμενο από τις 5 Μαΐου σχετικά με τον Ηλίθιο του Ντοστογιέφσκι και δεν είχα προλάβει να το περάσω μία ανάγνωση για να το αναρτήσω διότι ήταν και οκτώ σελίδες στο Word. Σήμερα κατάφερα να το δω και είπα να μην καθυστερήσω άλλο.
Πάντως δεν μπορείτε να πείτε ότι ως αναγνώστες δεν σας έχω «ασκήσει» σε διαφορετικής υφής θέματα. Πέρα από αυτό θεωρώ ότι η αποστασιοποίηση ενίοτε από την επικαιρότητα και ολίγη ενδοσκόπηση βοηθά στο να βλέπουμε με πιο ψύχραιμο και καθαρό μάτι τα γεγονότα μέσα στα οποία ζούμε.
Επιπλέον σήμερα πρέπει να κοιμηθώ νωρίς διότι το πρωί έχει εγερτήριο στις 6:30 (και καθημερινά από εδώ και στο εξής) και δεν προλαβαίνω να γράψω δικά μου πράγματα. Βέβαια ακόμα και αν έγραφα δικά μου θα ανέβαζα και το κείμενο της pergolina πριν από αυτά. Δεν αποκλείω το πρωί αν σηκωθώ λίγο νωρίτερα και έχω καθαρό μυαλό να γράψω και κάποια ακόμα θεματάκια κυρίως επικαιρότητας. Αλλά δεν υπάρχει λόγος να αφήσω αυτό το κείμενο να περιμένει κι άλλο επειδή δεν έχω χρόνο να γράψω δικά μου.
Ας επανέλθουμε στο θέμα όμως: Ο Ντοστογιέφσκι κατατάσσεται από τους κριτικούς της λογοτεχνίας στους κορυφαίους μυθιστοριογράφους του ρεαλισμού του 19ου αιώνα, ενώ κάποιοι χαρακτηρίζουν το ντοστογιεφσκικό μυθιστόρημα πολυφωνικό. Κάποιοι επίσης θεωρούν ότι ο δικός μας Παπαδιαμάντης έχει πνευματική συγγένεια με το μεγάλο Ρώσο συγγραφέα.
Ο Θανάσης Τριαρίδης σημειώνει ανάμεσα στις άλλες του σκέψεις για τον Ντοστογιέφσκι: Να δεις τον κόσμο με γυμνά μάτια: αυτό είναι ο Ντοστογιέφσκι.
Η pergolina πάντως δεν αποπειράται έρευνα, κριτική ή αναζήτηση πνευματικών συγγενειών, αλλά καταγράφει κυρίως τις έντονες εντυπώσεις που τις άφησε το διάβασμα του Ηλίθιου:

Δευτέρα, 5 Μαΐου 2008

Η ανάγνωση του μυθιστορήματος του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι, «Ο Ηλίθιος», (μτφ. Σταυρούλα Αργυροπούλου, εκδόσεις Πατάκη, 2^η έκδοση Αθήνα 2006, τόμοι 2.), μ’ άφησε με την εξής απορία: «Γιατί αυτό το συγκεκριμένο τέλος για τον ήρωά του; Κυρίως, γιατί ένα τόσο άδικο τέλος;» Ναι, θεώρησα άδικο το τέλος που επιφυλάσσει στο Μίσκιν (τον κεντρικό ήρωα στο μυθιστόρημα) ο Ντοστογιέφσκι. Αυτό το αίσθημα αδικίας το νιώθω ακόμη και τώρα που προσπαθώ να γράψω κάτι ολοκληρωμένο για τον «Ηλίθιο» ενώ ταυτόχρονα θεωρώ πως κάτι δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί με το τέλος που διάλεξε να δώσει ο συγγραφέας. Read more »