oraelladas.gr

Αρχικά είχα ακούσει απλά τον τίτλο «Ακαδημία Πλάτωνος» και είχα αναρωτηθεί τι μπορεί να εξετάζει μία ταινία με τέτοιο τίτλο. Στη συνέχεια διάβασα ότι αφορούσε το θέμα της ξενοφοβίας και ότι ήταν κωμωδία (αν και τελικά δεν είναι ακριβώς έτσι).  Αποφάσισα με αρκετή περιέργεια να πάω να την δω τελικά το Σάββατο το βράδυ στον κινηματογράφο «Ανδόρα». Από τις λίγες φορές που το «Ανδόρα» είχε αρκετό κόσμο.
Ήξερα ότι παίζουν ο Αντώνης Καφετζόπουλος στον πρωταγωνιστικό ρόλο και η Τιτίκα Σαρινγκούλη τη μητέρα του, σούπερ γιαγιά σε κάποια σίριαλ, που της έλαχε να γίνει σταρ στην τρίτη ηλικία! Και μόνο για την Σαρινγκούλη νομίζω ότι θα πήγαινα να δω την ταινία…

Η υπόθεση

Ο Σταύρος, ένας πάλαι ποτέ ροκάς γύρω στα 45 με 50, έχει ένα ψιλικατζίδικο σε μία από τις παρηκμασμένες περιοχές της Αθήνας και σε σημείο που διασταυρώνονται οι δρόμοι σε μία μικρή πλατεία που χρησιμεύει και σαν αλάνα για πάσες με τη μπάλα για τους φίλους της παρέας.
Απέναντι ένας, παρόμοιου προφίλ, φίλος του που διατηρεί ένα μαγαζί που πουλάει φιάλες υγραερίου και έχει και ένα σκύλο, τον patriot, ειδικά «εκπαιδευμένο» να μυρίζεται τους Αλβανούς, αλλά όπως θα δούμε κάποια στιγμή στην ταινία και οι Αλβανοί οικοδόμοι έχουν ανάλογο σκύλο που μυρίζεται τους… Ελληνες!
Παρέα άλλοι δύο αραχτοί, πρώην ροκάδες επίσης, και όλοι μαζί μοιράζονται την καθημερινότητά τους πίνοντας φραπέδες και αναπολώντας την εποχή που «τα έσπαγαν» στα γήπεδα σε ροκ συναυλίες.
Αντικείμενο συζήτησης και οι Αλβανοί που περνάνε να πάνε σε οικοδομικές εργασίες και τους τσεκάρει ο σκύλος, ή που συμμετέχουν στο να στηθεί το ανεπιθύμητο «μνημείο διαπολιτισμικής αλληλεγγύης» στην μικρή πλατεία.
Επίσης μετράνε πώς αυξάνονται οι Κινέζοι που στήνουν εκεί κοντά τα καταστήματά τους και γίνονται συγκριτικά σχόλια για Αλβανούς και Κινέζους.
Μασκότ του ψιλικατζίδικου η μητέρα του Σταύρου (Τιτίκα Σαρινγκούλη) που κάθεται δεξιά της πόρτας μόνη της και στον κόσμο της, αφού έχει πάθει εγκεφαλικό.
Ο Σταύρος έχει χωρίσει με τη γυναίκα του και κάθε βράδυ πάει και της χτυπάει το κουδούνι να τη δει στην είσοδο της πολυκατοικίας. Σαν φανερή αιτία του χωρισμού φαίνεται να είναι η προσκόλληση στη μητέρα του, η οποία κάθε βράδυ σηκώνει τα χέρια ψηλά για να τη γδύσει ο γιος της και να πέσει για ύπνο. Ο Σταύρος πάσχει από αϋπνίες και όλη του η ύπαρξη φαίνεται να είναι βυθισμένη στην κατάθλιψη και την παρακμή όπως και η γειτονιά που βρίσκεται το ψιλικατζίδικο.
Η γυναίκα του Σταύρου δηλώνει ότι δίπλα του ένιωθε ότι δεν μπορούσε να ανασάνει και το ίδιο ασφυκτικό συναίσθημα βιώνει και ο θεατής με τη ζωή των τεσσάρων φίλων που φαίνεται να μη μεγάλωσαν ποτέ και ζουν αναβιώνοντας «περασμένα μεγαλεία» (τα σπασίματα στις ροκ συναυλίες) και χτίζοντας τη νέα τους ταυτότητα μέσα από την κουλτούρα του ποδοσφαίρου και την άρνηση ταυτότητας των άλλων. «Δεν θα γίνεις Ελληνας ποτέ Αλβανέ, Αλβανέ» φωνάζουν, μαζί με τους οπαδούς που ακούγονται στην τηλεόραση, στη διάρκεια του αγώνα που βλέπουν όλοι μαζί έξω από το ψιλικατζίδικο πίνοντας μπίρες.
Η ζωή των φίλων κυλάει λες και έχει σταματήσει ο χρόνος και με διαλόγους που συχνά μοιάζουν με μονολόγους. Αλλά μέσα σε αυτή τη στατικότητα όπου μοναδικό στίγμα ζωής αποτελεί η καθημερινή κινητικότητα των μεταναστών (Αλβανών και Κινέζων) αίφνης, πάλι εξαιτίας αυτών, προκύπτει το αναπάντεχο που ανατρέπει τη βαλτωμένη καθημερινότητα των τεσσάρων φίλων.
Η μητέρα του Σταύρου ξαφνικά όταν βλέπει έναν Αλβανό που τον γάβγισε ο patriot (αλλά που αφήνεται σκόπιμα ασαφές αν το γάβγισμα αφορούσε το Σταύρο ή τον Αλβανό) αρχίζει να μιλάει αλβανικά και αναγνωρίζει στο πρόσωπο του Αλβανού το χαμένο της παιδί που άφησε όταν έφυγε από την Αλβανία!
Ο Σταύρος παθαίνει κρίση ταυτότητας, διότι ήδη η μάνα του κατά καιρούς τον αποκαλούσε με ξενικά ονόματα και τώρα μπάζει τον Αλβανό και μέσα στο σπίτι σαν αδελφό του! Οι φίλοι του αρχίζουν να γίνονται επιφυλακτικοί απέναντί του και αναρωτιούνται για το ένστικτο του patriot με τους Αλβανούς, ενώ ο ίδιος φτάνει να πάει μέχρι και την Εκκλησία, απελπισμένος που ο θεός βρήκε να του στείλει Αλβανό αδελφό μέσα από τόσες φυλές.
Δεν θα σας αποκαλύψω όλη την πλοκή της ταινίας, αλλά μόνο ότι μετά από όλη αυτή την αναστάτωση που έρχεται στη ζωή του Σταύρου και τη διασάλευση του πλήρους βαλτώματος, επανεξετάζονται όλες του οι ανθρώπινες σχέσεις και εντέλει κάποια στιγμή καταφέρνει και κοιμάται σαν ψόφιος!

Εντυπώσεις

Την ταινία δεν μπορείς να την πεις κωμωδία, διότι βγάζει μεν γέλιο κάποιες στιγμές, αλλά γλυκόπικρο. Θα έλεγα ότι δημιουργεί στο θεατή μία κατάσταση χαρμολύπης. Κάτι αντίστοιχο με τα νευρικά γέλια που ξεσπάμε στις κηδείες και τα συγκινητικά κλάματα σε γάμους… Για μένα που γνωρίζω λίγα αρβανίτικα (λόγω καταγωγής από αρβανιτοχώρια) ήταν εξαιρετικά αστεία η σκηνή στο κέντρο διασκέδασης όπου ο Σταύρος δεν μπορεί να καταλάβει ποια είναι η τουαλέτα για άντρες, διότι οι ταμπέλες είναι γραμμένες στα αλβανικά. Το πώς και γιατί βρέθηκε σε αυτό το κέντρο θα το δείτε στην ταινία.
Πάντως, παρά τα όσα έχουν γραφτεί περί δημιουργίας χαρακτήρων από τον σκηνοθέτη, εμένα μου δημιούργησαν την αίσθηση ότι οι βασικοί ήρωες μάλλον θύμιζαν καρικατούρες. Αλλά καρικατούρες όχι με την αρνητική έννοια της επιφανειακής ανάγνωσης, όσο της λιτότητας των στοιχείων που χτίζουν τους βασικούς ρόλους, με πιο αδρές τις γραμμές για το χαρακτήρα του Σταύρου. Και σίγουρα «οι ελληναράδες» σε αυτή την ταινία δεν είναι αντιπροσωπευτικοί τύποι του ρατσιστή ακροδεξιάς απόχρωσης, αλλά του εν γένει ξενοφοβικού Ελληνα που επειδή έχει βαλτώσει η δική του ζωή ψάχνει κάπου έξω από τη δική του ευθύνη να αποδώσει την παρακμή της, ενώ παράλληλα το παίζει «τσάμπα μάγκας».
Η ειρωνεία είναι διάχυτη στην ταινία από τον βαρύγδουπο τίτλο «Ακαδημία Πλάτωνος», η οποία παραπέμπει στο αρχαίο κλέος σε αντίστιξη με την παρακμή της γειτονιάς μέχρι το αραλίκι των Ελλήνων και την κινητικότητα των μεταναστών γύρω από τη μικρή πλατεία, καθώς και στην τύχη του Σταύρου να βρεθεί Αλβανός στην καταγωγή πάνω που επαιρόταν για την ελληνικότητά του και «έφτυνε» στους Αλβανούς.

Η ταινία είναι του 43χρονου σκηνοθέτη Φίλιππου Τσίτου και έχει βραβευθεί με: Βραβείο Λεοπάρδαλη Α’ Ανδρικού Ρόλου στον Αντώνη Καφετζόπουλο, Α’ Βραβείο της διεθνούς Οικουμενικής Επιτροπής, Γ’ Βραβείο της Επιτροπής Νέων, στο 62ο Φεστιβάλ του Λοκάρνο (15/8/2009).  (Πρώτη του ταινία μεγάλου μήκους η ξενόγλωσση My Sweet Home)
Κλικ εδώ να δείτε στο Αθηνόραμα σε ποιους κινηματογράφους παίζεται μέχρι 4/11/09.

Στα αρνητικά της ταινίας η μη ύπαρξη υποτίτλων για όλους τους διαλόγους στα αλβανικά και για τις ταμπέλες στις τουαλέτες με την αστεία σκηνή που που έχω προαναφέρει. Επίσης το ότι έχει αργό ρυθμό. Βέβαια αυτό ίσως να είναι και σκόπιμο ώστε να εναρμονίζεται με το ρυθμό ζωής των βασικών ηρώων.
Στα θετικά της ότι μπορεί να αναγνωστεί σε πολλά επίπεδα και θα μπορούσε κανείς να γράψει κυριολεκτικά ένα μίνι βιβλίο με τις πολλαπλές αναγνώσεις.

Επί τη ευκαιρία κλικ εδώ να δείτε μία προσπάθεια καταγραφής όλων των ελληνικών αιθουσών κινηματογράφου (σε wordpress) και σε blogger που νομίζω αξίζει συγχαρητήρια! Πέρα από την καταγραφή των ελληνικών κινηματογραφικών αιθουσών, περιέχει και φωτογραφικό υλικό.