Μια σκασίλα που είχα εν έτει 2008
Written by coolplatanos on Μαΐου 15, 2008 – 00:58 -Βρήκα στο buzz να έχει ανέβει προτεινόμενο άρθρο από το ΒΗΜΑ με θέμα πόσο θρήσκος ήταν ο Αϊνστάιν. Αφορμή μία επιστολή που βγήκε σε δημοπρασία στο Λονδίνο. Μία σκασίλα που είχα αν πίστευε ή δεν πίστευε σε Θεό ο Αϊνστάιν! Μεγάλος καημός Εκκλησίας και κοσμικών να δείξουν τι πιστεύουν οι επιστήμονες σχετικά με το θέμα της θρησκείας για να στηρίξουν αντίστοιχα την επιχειρηματολογία της πολεμικής τους. Νομίζω τα πράγματα είναι απλά. Είναι αδύνατον να αποδειχθεί αν υπάρχει ή δεν υπάρχει θεός και είναι το τελευταίο μέλημα καθενός όταν τον έχει πλακώσει η ακρίβεια, οι δόσεις, το βάρος της καθημερινότητας.
Η Αυστραλέζα Μargeret Werheim που έχει σπουδάσει φυσική, μαθηματικά και Τέχνες και ζει στη Νέα Υόρκη έχει γράψει το βιβλίο με τίτλο «Το παντελόνι του Πυθαγόρα», το οποίο κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Τραυλός – Κωσταράκης το 1998. Εκεί εξηγεί για ποιο λόγο έχει επικρατήσει οι φυσικοί να έχουν μία ενίοτε «θεϊκή» επιρροή στα λεγόμενά τους. Είναι γνωστό σε όσους έχουν ασχοληθεί ότι η έρευνα για τις επιστήμες ξεκίνησε αρχικά από τις επισκοπικές σχολές του Μεσαίωνα και ήταν καθαρά αντρική υπόθεση… Είναι λογικό, λοιπόν, να έχει μείνει ένα «θεολογικό» κατάλοιπο όπως αποδεικνύει με επιχειρήματα στο βιβλίο της η Μargeret Werheim.
Από την άλλη η ανθρώπινη ανάγκη για πίστη σε κάποια θρησκεία νομίζω είναι θέμα ψυχικής αναγκαιότητας για μύθο. Μύθο που δίνει νόημα στη ζωή. Οι επιστήμες περιγράφουν την πραγματικότητα όπως σημειώνει ο Καμύ και ο Βιτγκεστάιν, αλλά δεν την εξηγούν. Αυτή την ανάγκη για εξήγηση έρχεται να καλύψει ο θρησκευτικός και άλλοι μύθοι.
Η Κάρεν Αμστρονγκ μελέτησε τις θρησκείες και προσπάθησε να βρει απαντήσεις για την τόσο ευρεία διάδοσή τους. Ευχαριστώ τον ευγενέστατο ντροπαλό που μου την γνώρισε προτείνοντας μου το βιβλίο της Η σύντομη ιστορία του μύθου.
Αντί λοιπόν για στείρα αντιπαράθεση πίστης ή απιστίας θα ήταν νομίζω πολύ πιο γόνιμο να ερευνούμε τι μας ωθεί στο ένα ή στο άλλο άκρο ώστε να γνωρίσουμε καλύτερα την πορεία μας ως ανθρωπότητα και όσα μας ενώνουν, αντί να αναζητάμε διαρκώς αυτά που μας χωρίζουν.
Συμφέροντα, θεσμοί εξουσίας και ό,τι έχει σχέση με την επίσημη εκκλησία είναι άλλη ιστορία και επαρκούν από μόνα τους για πολεμική, και άλλη ιστορία είναι η ανθρώπινη ψυχική ανάγκη για παραμυθία (παρηγοριά σημαίνει η λέξη για όσους το αγνοούν).
Πού να πάρει και να σηκώσει, ναι, ενίοτε μου αρέσει να παραδέχομαι ότι είμαι αδύναμη και έχω ανάγκη τον μύθο. Το αποδέχομαι αυτό με επίγνωση και χωρίς ενοχές χωρίς από την άλλη να παρηγοριέμαι ή να παραμυθιάζομαι αν θέλετε, ότι υπάρχει ένας θεός – σωτήρας.
Δεν μου αρέσει να είμαι «ο παντοδύναμος άνθρωπος», μου αρέσει να έχω και τα διαβολάκια μου, που με διαβάλουν ενίοτε και εκπίπτω της απόλυτης σιγουριάς μου… (Αυτή η εξορία του διαβόλου ή του κακού σαν έννοια αν θέλετε είναι άλλη μία ανθρώπινη σαχλαμάρα που οδηγεί εξίσου σε ακρότητες όπως είχε εξηγήσει ο Γιουγκ).
Αν ο άνθρωπος προχώρησε στις επιστήμες, πουλώντας την ψυχή του στο διάβολο για να γίνει αθάνατος, κατά Γκαίτε, ήταν ακριβώς επειδή αναγνώρισε στο θεό παντοδυναμία και δυνατότητα να κάνει ό,τι του γουστάρει λίγο πριν την Αναγέννηση, σε αντίθεση με τον Αριστοτέλη που θεωρεί ότι το Πρώτο Κινούν δίνει την αρχική ώθηση, αλλά από εκεί και μετά δεν μπορεί να παρέμβει στην αλυσίδα των εξελίξεων.
Την ευχή και την κατάρα των επιστημών την οφείλουμε είτε το θέλουμε, είτε όχι στην αναγνώριση της παντοδυναμίας του θεού, δηλαδή έμμεσα στην αυτοναγνώριση της – ψευδαίσθησης κατ’ εμέ – παντοδυναμίας του ανθρώπου. Ε, ενίοτε δεν θέλω να είμαι παντοδύναμη, διότι απλά δεν είμαι! Μακάρι να καταλαβαίνατε ότι όσοι με τόσο καημό παλεύετε κατά της θρησκείας ότι είσαστε περισσότερο θρησκευόμενοι από τους θρησκευόμενους… Σε ό,τι αφιερώνεις σκέψη του δίνεις περαιτέρω δύναμη ζωής… Με τις υγείες σας!
Μπορεί να είπα και σαχλαμάρες ανάμεσα σε σωστές σκέψεις καθώς τυχαίνει να μην είμαι στα καλύτερα μου, αλλά με έχει κουράσει αυτή η πολεμική. Τη βρίσκω άγονη διότι αγνοεί όλες τις αντιφάσεις και αντιθέσεις της ανθρώπινης πορείας. Χάνουμε πολύτιμες πληροφορίες αν επικεντρωνόμαστε απλά στο αν πρέπει ή δεν πρέπει για ο,τιδήποτε της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Με πρέπει δεν αλλάζουμε σαν άνθρωποι. Με αποδοχή και έρευνα αυτού που είμαστε ίσως…
Tags: αντιπαραθέσεις, θρησκεία, πολεμική
Posted in oraelladas | 7 Comments »
Μαΐου 15th, 2008 at 09:38
Πολύ καλό κείμενο.
Απλώς να προσθέσω ότι η Φυσική και η θρησκεία δεν ενώνονται πουθενά. Ακόμα κι αν φτάσεις στα όρια της επιστήμης, δεν έχεις καμία ένδειξη (πόσο μάλλον απόδειξη) ότι η θρησκεία έχει υπόσταση.
Ο καθένας, ανάμεσα σε αυτούς και οι επιστήμονες, κάνει τις επιλογές του με βάση τα βιώματά του και την ατομική του φιλοσοφία.
Η καπήλευση της επιστήμης και διακεκριμένων φυσικών από τις απανταχού εκκλησίες είναι σκανδαλώδης πάντως.
Μαΐου 15th, 2008 at 09:46
Σήμερα διάβασα το ποστάκι σχετικά με τον Αϊνστάιν και τη θρησκεία. Τις τελευταίες δύο εβδομάδες (μετά από τη γερή δόση Ντοστογιέφσκι που πήρα) αποφάσισα να κάνω μία μικρή έρευνα σχετικά με τις διάφορες θρησκείες. Χρησιμοποίησα κυρίως τη wikipedia (την αγγλική έκδοση καθώς η ελληνική έχει μόνο επιλεκτικές μεταφράσεις των δημοσιεύσεων της αγγλικής) και μπορώ να πω ότι μετά από αρκετές ώρες ενημέρωσης κατέληξα όχι μόνο στα συμπεράσματα που αναφέρεις στο ποστ αλλά και επιπλέον στα εξής: 1) όλες «περιγράφουν» το ίδιο πράγμα, θέλω να πω ότι οι έννοιες είναι ίδιες αλλά η οπτική ή η αντίληψη που έχουν για αυτές τις έννοιες για την κάθε θρησκεία διαφέρει, 2) όλες ισχυρίζονται ότι λένε την αλήθεια ενώ όλες οι υπόλοιπες ότι λένε ψέμματα, 3) θέτουν ως σκοπό τους να «σώσουν» (εάν πρόκειται για δυτικές θρησκείες) ή να «φωτίσουν», «ξυπνήσουν» (εάν πρόκειται για ανατολικές θρησκείες) ή στην πιο επιεική μορφή να «ενημερώσουν» ή να «πληροφορήσουν» τους άλλους ανθρώπους, 4) όλες χρησιμοποιούν κάποια μορφή προσυλητισμού ή διάδοσης, οι δυτικές πολύ πιο φανατικά από ό,τι οι ανατολικές θρησκείες.
Διαβάζοντας το ποστ θα συμπεριλάμβανα στα άνωθι χαρακτηριστικά και την επιστήμη ως μία ακόμη από τις πάρα πολλές θρησκείες, και κάτι τελευταίο: νομίζω πως ούτε και ο αθεϊσμός (με τον ένα ή άλλον τρόπο) εξαιρείται από τα άνωθι χαρακτηριστικά.
Μαΐου 15th, 2008 at 20:12
@porcupine καταρχήν καλώς όρισες! Οσο και να σου φανεί παλαβό η θρησκεία και η φυσική κάπου ενώνονται, όχι σε τρόπο αντιμετώπισης της πραγματικότητας, αλλά κάπου κάνανε καραμπόλα. Οι calculatores ήταν κάτι θεοπάλαβοι μαθηματικοί που προσπαθούσαν να υπολογίσουν πόσες καλές πράξεις πρέπει να κάνεις για να πας στον παράδεισο. Μέσα σε όλη αυτή τη μαθηματική μανία για παράδεισο νομίζω έφτασαν σε κάποιους τύπους μηχανικής φυσικής αν δεν κάνω λάθος. Τον δε Νεύτωνα τον απασχολούσε ο χιλιασμός. Δηλαδή σε πόσα χρόνια θα καταστρεφόταν ο κόσμος και κάπως μέσω Λαμίας έφτασε στην παγκόσμια έλξη και όχι λόγω του περίφημου μήλου… Υπάρχει ένα σάιτ που περιέχει όλες του τις έρευνες σε γραφές κλπ που σε πιάνει ίλιγγος. Είναι τα αρχεία του που είχαν μείνει θαμένα, επειδή δεν ήθελε να ξέρούν ότι ασχολείτο με περίεργες αναζητήσεις, αφού ήταν ένα σοβαρό πρόσωπο που προϊστατο και του εθνικού νομισματοκοπείου. Τα αρχεία αυτά τα κληρονόμησε σε ένα μπαούλο μία ανηψιά και βρέθηκαν σε δημοπρασία όπου τα ανακάλυψε και τα έσωσε αγοράζοντας τα ο γνωστός οικονομολόγους Κέυνς, ο οποίος στη συνέχεια τα δώρισε στο βρετανικό δημόσιο. Μπορείς να τα βρεις εδώ
Μαΐου 15th, 2008 at 22:03
Καλώς σε βρήκα
Πάντως δεν ισχυρίστηκα ότι πολλοί επιστήμονες δεν ήταν θρήσκοι ή δεν τους ενδιέφερε η θρησκεία.
Αυτό που λέω είναι ότι τελικά πρόκειται για δύο διαφορετικούς κόσμους που δε συμπίπτουν πουθενά και η βασική διαφορά εντοπίζεται στον ορθολογισμό της επιστήμης έναντι στο δόγμα της εκάστοτε θρησκείας.
Μαΐου 18th, 2008 at 00:18
porcupine όλοι οι επιστήμονες μέχρι και τον 15ο αιώνα περίπου δεν ήταν απλώς θρήσκοι ήταν όλοι πρώτα θεολόγοι. Αναγκαστικά αυτό, αφού τα πρώτα πανεπιστήμια είχαν ιδρυθεί από επισκοπές. Αυτό δεν τους εμπόδιζε να ψάχνουν. Διότι προσπαθούσαν να αποδείξουν ότι ο Θεός ήταν μέγας μηχανικός, ωρολογοποιός, αρχιτέκτονας κλπ. Αποψη μου είναι ότι η διαφορά επιστήμης – θρησκείας δεν έγκειται στον ορθολογισμό. Θεωρώ ότι αυτό είναι μία τεράστια παρεξήγηση που έχει δημιουργηθεί για να διατηρεί μία πολεμική για πολλούς και διάφορους λόγους που θα χρειαζόταν να σου γράψω τόμους για να καταλάβεις.
Κάτι που αρχικά εναντιώνεται σε εξουσίες και συντήρηση στη συνέχεια γίνεται το ίδιο παγιωμένη εξουσία και συντήρηση.
Υπάρχουν πολλές και τεράστιες διαφορές μεταξύ επιστήμης και θρησκευτικού δόγματος. Ο χώρος της επιστήμης επιχειρεί να ερευνήσει την πραγματικότητα, να καταγράψει τους φυσικούς νόμους που τη διέπουν ώστε να βελτιώνει πρακτικά την ανθρώπινη ζωή. Να δίνει απαντήσεις δηλαδή για την ανθρώπινη καθημερινότητα που αφορά στην παραγωγή αγαθών για την επιβίωση σε όλους τους τομείς, καθώς και τους τομείς της υγείας κλπ. Αυτό συμπτωματικά όπως προανέφερα ξεκίνησε από το χώρο της εκκλησίας στην Ευρώπη. Και ξεκίνησε από εκεί επειδή υπήρχε η ανάγκη για εγγράμματους που να διαβάζουν τη γραφή, να την εξηγούν και να δημιουργούν εργαλεία λογικής τα οποία πήραν από την αριστοτελική φιλοσοφία για να αντιμετωπίσουν τις αιρέσεις εντός της εκκλησίας. Ουσιαστικά δηλαδή η λογική αρχικά μπήκε στην υπηρεσία της πολεμικής των διαφόρων θρησκευτικών ομάδων. Ο Αλβέρτος ο Μέγας και ο Αβελάρδος ήταν από τους πρώτους που έψαξαν για τη λογική σαν εργαλείο στην υπηρεσία της θεολογίας. Και όσοι έβγαζαν καινούργια επιστημονική θεωρία μέχρι περίπου και τον 17ο αιώνα αφιέρωναν τα βιβλία τους στον Πάπα. Μόλις τον 18ο αιώνα αρχίζει η επιστήμη να απελευθερώνεται από τη θρησκεία με την ανάπτυξη του κινήματος του διαφωτισμού και της έξαρσης του ορθολογισμού. Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα θρησκευτικό δόγμα εντός του δικού του πλαισίου δεν έχει λογική δομή. Το οποιοδήποτε θρησκευτικό δόγμα βασίζεται κατά κανόνα σε αλληγορίες και στο μύθο. Ο μύθος επίσης έχει λογική δομή, αλλά όχι τη λογική της επιστήμης. Ο ορθολογισμός της επιστήμης βασίζεται στο πείραμα και την απόδειξη. Ο μύθος και η φιλοσοφία βασίζονται στη λογική διάρθρωση της σκέψης και στην πίστη άνευ αποδείξεων. Γι’ αυτό λέγεται και δόγμα. Δηλαδή κάτι δοσμένο εξ αποκαλύψεως στον άνθρωπο και καλά. Ουσιαστικά δεν πρόκειται για εξ αποκαλύψεως γνώση, αλλά για εμπειρική γνώση χτισμένη με τη δομή του μύθου μέσα από το πέρασμα των αιώνων που περιέχει και πάρα πολλά λάθη, αλλά και κάποιες βασικές αλήθειες αν κάποιος εξετάσει την αλληγορία και όχι τον μύθο λαμβάνοντας τον κυριολεκτικά σαν γεγονότα. Οι εκπρόσωποι της εκκλησίας συχνά, είτε από σκοπιμότητα, είτε από άγνοια παρουσιάζουν τον μύθο ως κυριολεξία. Π.χ. η Παναγία, Παρθένος με βρέφος, που αποτελεί ένα πρόσωπο του δόγματος δεν είναι σύγχρονο σύμβολο. Απαντάται και προχριστιανικά και κάτι λέει για την μη συνειδητή και αποδείξιμη γνώση που είχαν ήδη οι άνθρωποι τότε εμπειρικά. Ομως οι περισσότεροι ιερείς προσπαθούν να πείσουν τους λαϊκούς ότι μία γυναίκα παρθένος συνέλαβε βρέφος χωρίς συνουσία με άνδρα. Αν εκλάβεις το μύθος ως κυριολεξία φαίνεται φυσικά παράλογο και μύθευμα κάτι τέτοιο και χωρίς καμία λογική απόδειξη. Αν εκλάβεις το μύθο ως αυτό που είναι, δηλαδή μία αλληγορία για να μιλήσουν για άλλα πράγματα τότε έχει λογική δομή αυτή η αλληγορία. Ποια είναι η λογική του δομή δεν θα αναλύσω εδώ διότι πρέπει επίσης να γράψω τόμους. Σημασία έχει ότι η θρησκεία λειτουργεί κάπως όπως η φιλοσοφία. Προσπαθεί με ένα δόγμα που αναφέρεται σε κάποιες γενικές αρχές να ορίσει την πραγματικότητα. Η φιλοσοφία επίσης αναζητούσε γενικές αρχές, αλλά δεν αποτελούσε δόγμα, ήταν προς έρευνα πάντα. Αναζητούσε τις γενικές αρχές του ευ ζην. Η επιστήμη αναζητά νόμους που διέπουν την πραγματικότητα αναγκαίους για το πράττειν και όχι για το ευ ζην απαραίτητα. Μην ξεχνάς ότι η επιστήμη πήρε ώθηση στην ανάπτυξη της παράλληλα με την πρώτη βιομηχανική επανάσταση και εξυπηρετούσε άμεσες πρακτικές ανάγκες για εφευρέσεις κλπ που θα έμπαιναν στην παραγωγή. Σε αυτό έδωσε ώθηση αρκετή και ο προτεσταντισμός σαν αίρεση της καθολικής εκκλησίας. Διότι με την άποψη του προτεσταντισμού ότι κάθε χριστιανός πρέπει μόνος του να διαβάζει τη γραφή υπήρξε πίεση για σχολεία για όλους ώστε να μαθαίνουν γραφή και ανάγνωση. Οι περισσότερες εφευρέσεις μηχανών κλπ έγιναν από διωχθέντες και μη προτεστάντες. Ο Βέμπερ δε υποστηρίζει ότι ο προτεσταντισμός ώθησε και στην ορθολογικοποίηση της παραγωγής και της εργασίας και ήταν ένας από τους παράγοντες για την ανάπτυξη του καπιταλισμού.
Με λίγα λόγια θέλω να πω ότι τα πράγματα είναι πολύ πιο σύνθετα από το απλό: Θρησκεία=παράλογο, επιστήμη=λογική. Καλό εργαλείο για την κατανόηση των αντιφάσεων μέσα από τις οποίες γεννιέται το καινούργιο είναι ο μαρξισμός. Ενα απλό παράδειγμα αντίφασης: Το πανεπιστήμιο και η έρευνα για λογικά εργαλεία γεννιέται μέσα στην εκκλησία για τις ανάγκες της, αλλά αναπτύσσεται τόσο που ξεφεύγει από τον έλεγχο της και καταλήγει χώρος ελευθερίας της σκέψης. Στη συνέχεια με τα προνόμια που αποκτούν οι καθηγητές και οι διανοούμενοι γενικότερα ενίοτε καταλήγει χώρος συντηρητισμού…
Μαΐου 18th, 2008 at 00:23
@pergolina οι άνθρωποι από το χώρο της επιστήμης όντως μερικές φορές συμπεριφέρονται σαν να έχουν θρησκευτικά χαρακτηριστικά, αλλά η επιστήμη έχει τη βασική διαφορά από τις θρησκείες που ανέφερα και στον porcupine το πείραμα και την απόδειξη. Επομένως είναι δύσκολο να καταντήσουν οριστικά δόγμα. Οταν εμφανίζονται αρκετές «ανωμαλίες» όπως θα έλεγε ο Kunh τότε έχουμε «επανάσταση» και νέο Paradigm στις επιστήμες. Ενώ σε καμία θρησκεία δεν υπάρχει κάτι τέτοιο. Καμία θρησκεία δεν αναθεωρεί το δόγμα της. Επιπλέον στην ανατολή με εξαίρεση την Ινδία και ίσως κάποιες ακόμα χώρες όπου ο βουδισμός έχει πάρει θρησκευτικό χαρακτήρα στις περισσότερες άλλες χώρες είναι μία καθαρά φυσιοκρατική φιλοσοφία και όχι θρησκεία.
Μαΐου 18th, 2008 at 00:29
Απαντώντας και στους δυο σας θα έλεγα τελείως σχηματικά ότι η θρησκεία μέσα από τους μύθους έχει δημιουργήσει εμπειρικούς κανόνες για την ψυχική ισορροπία και ευημερία του ανθρώπου, ενώ η επιστήμη νοιάζεται για τις πρακτικές του σύγχρονες ανάγκες. Η θρησκεία καλύπτει το χώρο του ανεξήγητου και του παράλογου, όχι με την έννοια ότι δεν έχει λογική δομή το δόγμα της, αλλά με την έννοια ότι δίνει απαντήσεις στο παράλογο της ανθρώπινης ζωής και καθησυχάζει τον άνθρωπο που δεν έχει δημιουργήσει μία άλλου τύπου φιλοσοφία που να μπορεί να την αντικαταστήσει χωρίς να διαταραχθεί η ψυχική του ισορροπία. Το βασικό υπαρξιακό ανθρώπινο ερώτημα είναι νομίζω: Από πού ήρθα, γιατί και πού πάω; Αυτή την αγωνία προσπαθεί να ανακουφίσει κάθε θρησκεία. «Απελευθέρωση» από αυτήν υπόσχεται. Η επιστήμη αποκτά θρησκευτικά χαρακτηριστικά όταν ασχολείται με την διερεύνηση της αρχής του σύμπαντος και την προσπάθεια δημιουργίας μίας ενιαίας επιστημονικής θεωρίας. Εκεί πια αγγίζει τα όρια και μπαίνει στα χωράφια της μεταφυσικής. Διότι μεταφυσική όπως τουλάχιστον την διδάχθηκα σημαίνει αναζήτηση καθολικών αρχών που να διέπουν την πραγματικότητα. Αυτό με άλλα λόγια μπορείς να το πεις ενιαία επιστημονική θεωρία. Δηλαδή μία θεωρία που να εξηγεί τα πάντα. Αμα τη βρουν εμένα να μου τρυπήσουν τη μύτη…
Θυμίζει πολύ τον ένα και μοναδικό θεό…