oraelladas.gr

Αρθρο του Λάμπρου Ρίζου, καθηγητή φυσικής αγωγής και πηδαλιούχου της Εθνικής Ομάδας Κωπηλασίας. Θέμα του ο ρόλος και η προσφορά του πηδαλιούχου στο αγώνισμα της κωπηλασίας. Πρωτότυπη εργασία του Λάμπρου Ρίζου, η οποία έχει δημοσιευθεί παλαιότερα στο περιοδικό ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ.
Απαγορεύεται αντιγραφή μέρους ή όλου χωρίς την άδεια του συγγραφέα. Ακολουθεί το άρθρο του Λάμπρου Ρίζου:

Δεν είναι λίγες οι φορές που βρέθηκα στη θέση να απαντήσω σε πολλούς φίλους του αθλητισμού και ιδιαίτερα της κωπηλασίας για το ρόλο και τη χρησιμότητα του πηδαλιούχου-αθλητή στο αγώνισμα αυτό. Έχοντας πολλά χρόνια στη θέση του πηδαλιούχου-αθλητή θα προσπαθήσω να δώσω την προσωπική μου εμπειρία για τον ρόλο αυτό.

1. ΠΟΡΕΙΑ
Ο πηδαλιούχος βρίσκεται σε ύπτια θέση στο μπροστινό μέρος της λέμβου που ονομάζεται πλώρη ή βρίσκεται καθιστός στο πίσω μέρος αυτής που ονομάζεται πρύμνη. Λέμβοι που φέρουν πηδαλιούχο είναι οι δίκωπες, τετράκωπες και οκτάκωπες.
Σ’ όλες τις λέμβους το πηδάλιο βρίσκεται στην άκρη της πρύμνης και με συρματόσχοινο συνδέεται με το τιμόνι το οποίο κρατά ο πηδαλιούχος και ανάλογα με την περίσταση το στρίβει δεξιά ή αριστερά. Η λέμβος δεν στρίβει με την πλώρη αλλά με την πρύμνη.
Ο πηδαλιούχος-αθλητής προσπαθεί να κρατά την λέμβο μέσα στις διαδρομές. Παράγοντες που επηρεάζουν την λέμβο ν’ αλλάξει πορεία είναι: η άνιση δύναμη που «μπαίνει» στο νερό από τους κωπηλάτες, οι καιρικές συνθήκες π.χ. πλάγιος άνεμος, κ.λ.π. Προσπάθεια του πηδαλιούχου είναι να μην στρίβει το πηδάλιο συνεχώς γιατί η αντίσταση του στο νερό είναι μεγάλη και κουράζει το πλήρωμα. Η ικανότητα του πηδαλιούχου να προλαμβάνει την λοξοδρόμηση της λέμβου έγκαιρα και να την επαναφέρει, με μικρές κινήσεις του πηδαλίου, και μάλιστα όταν τα κουπιά είναι έξω από το νερό και πριν η λέμβος ξεφύγει απ’ την πορεία της, είναι μια ικανότητα που μόνο η εμπειρία και η ετοιμότητα του πηδαλιούχου μας την προσφέρει. Ένα λάθος του πηδαλιούχου, μια λάθος ή παραπανίσια κίνηση, μπορεί να στοιχίσει έναν αγώνα. Παράδειγμα η οκτάκωπος του Πολεμικού Ναυτικού στο 58ο Πανελλήνιο Πρωτάθλημα στοίχισε αν όχι το χρυσό, το ασημένιο μετάλλιο.
Κούρσες σε παγκόσμια πρωταθλήματα και Ολυμπιακούς αγώνες κρίνονται σε κλάσματα δευτερολέπτου όπως στην Ολυμπιάδα της Βαρκελώνης, γι’ αυτό και η διατήρηση της πορείας είναι πολύ σημαντική.
Τετράκωπος με πηδαλιούχο ανδρών
ΧΡΥΣΟ: Ρουμανία 5΄59΄΄37
ΑΣΗΜΕΝΙΟ: Γερμανία 6΄00΄΄31
ΧΑΛΚΙΝΟ: Πολωνία 6΄03΄΄27
Οκτάκωπος Ανδρών
ΧΡΥΣΟ: Καναδάς 5΄29΄΄53
ΑΣΗΜΕΝΙΟ: Ρουμανία 5΄29΄΄67
ΧΑΛΚΙΝΟ: Γερμανία 5΄31΄΄00

2. ΤΑΚΤΙΚΗ
Όπως σε κάθε αγώνισμα οι αθλητές ακολουθούν κάποια τακτική, έτσι και στο άθλημά μας την τακτική που καθορίστηκε από πριν αναλαμβάνει ο πηδαλιούχος να την εφαρμόσει ή σε πολλές περιπτώσεις παίρνει πρωτοβουλίες ανάλογα με την ιδιορρυθμία της κούρσας.
Με λίγα λόγια ο πηδαλιούχος είναι η επαφή του πληρώματος με το περιβάλλον, είναι τα μάτια της λέμβου. Υπολογίζει την απόσταση και ενημερώνει τους κωπηλάτες που βρίσκονται. Πόσα μήκη είναι μπροστά ή πόσα πίσω. Απ’ τον πηδαλιούχο οι κωπηλάτες περιμένουν πότε θ’ αρχίσει το τελικό ανέβασμα (αν χρειάζεται) και κατά την διάρκεια της κούρσας διάφορα ανεβάσματα, για την καλύτερη προώθηση της λέμβου στις πρώτες θέσεις.
Στην τακτική της κούρσας είναι και με ποια συχνότητα κουπιών στη μονάδα του χρόνου (τέμπο) θα κωπηλατήσουν οι αθλητές. Ο πηδαλιούχος έχοντας μπροστά του το κουπιόμετρο μετρά και ενημερώνει το πλήρωμα για το τέμπο, και ανάλογα με την καθορισμένη τακτική ανεβαίνει ή κατεβαίνει σε κουπιές.
Είναι αναγκαίο να υπογραμμίσω ότι πληρώματα που έχουν έμπειρους πηδαλιούχους και με ικανότητα να καθορίζουν την τακτική της κούρσας μεσ’ την κούρσα είναι μεγάλο αβαντάζ για τη νίκη. Και αυτό γιατί πολλές φορές, εξωτερικοί παράγοντες ανατρέπουν τις προγραμματισμένες τακτικές των πληρωμάτων με αποτέλεσμα η λέμβος που έχει έμπειρους κωπηλάτες αλλά και έξυπνο πηδαλιούχο να καθορίζει την τακτική της κούρσας κατά τη διάρκειά της είναι μεγάλο προτέρημα.

3. ΤΕΧΝΙΚΗ
Πέρα από τα σωματομετρικά προσόντα και την φυσική κατάσταση ενός καλού πληρώματος θα πρέπει να το χαρακτηρίζει και η σωστή του τεχνική. Γι’ αυτό και η συνεχής εξάσκηση έχει σαν σκοπό την τελειοποίηση και αυτοματοποίηση της σωστής τεχνικής απ’ τους κωπηλάτες.
Μέσα στον αγώνα και όταν επέρχεται η κούραση ο πηδαλιούχος προσέχει το πλήρωμα και ενημερώνει για τυχόν παρεκτροπή της σωστής τεχνικής, δηλαδή τη διαδικασία του σωστού τραβήγματος και της επαναφοράς. Υπενθυμίζει αδυναμίες που τυχόν έχει το πλήρωμα. Ο πηδαλιούχος με την γνώση και την εμπειρία του πρέπει αμέσως όταν δει κάτι «στραβό» από πλευράς τεχνικής να δώσει εντολή να διορθωθεί. Όχι γιατί το πλήρωμα δεν κατέχει την σωστή τεχνική αλλά λόγω κούρασης και στρες που δημιουργεί ο έντονος συναγωνισμός υπάρχει πιθανότητα ο κωπηλάτης να ξεφύγει απ’ την σωστή τεχνική. Γι’ αυτό κάθε πηδαλιούχος πρέπει να ξέρει να κωπηλατεί σωστά ο ίδιος, πράγμα που τον βοηθά να κάνει σωστές υποδείξεις στο πλήρωμα του σε ότι έχει σχέση με την τεχνική της κωπηλασίας.

4. ΡΥΘΜΟΣ
Η κωπηλατική κίνηση είναι κυκλική, επαναληπτική, γι’ αυτό σ’ ένα πλήρωμα που αποτελείται από 2,4 ή 8 κωπηλάτες ο συγχρονισμός είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την εφαρμογή και χρησιμοποίηση της δύναμης με σκοπό την καλύτερη προώθηση της λέμβου. Δηλαδή πρέπει τα κουπιά να μπαίνουν και να βγαίνουν μαζί στο νερό. Ο πηδαλιούχος-ρυθμιστής με διάφορα φωνητική συνθήματα, ένα στο άρπαγμα και ένα στο ξενέρωμα (προσωπική άποψη) συγχρονίζει τους κωπηλάτες και παράλληλη ανεβάζει ή κατεβάζει τον ρυθμό της κούρσας ανάλογα με τις περιστάσεις του αγώνα. Κάτι τέτοιο γινόταν και στην αρχαιότητα με τους τυμπανιστές, να δίνουν ρυθμό στους κωπηλάτες.
Καταλαβαίνει κανείς ότι ο ρόλος του ρυθμού είναι μια γνώση που μόνο η εμπειρία και η πολύχρονη εξάσκηση του πηδαλιούχου, μας την προσφέρει. Γι’ αυτό σε πληρώματα αρχαίων, βασική προϋπόθεση είναι να μπαίνει στην λέμβο έμπειρος πηδαλιούχος, δίνοντας το σωστό ρυθμό έτσι ώστε οι κωπηλάτες να συγχρονίζονται μεταξύ τους.

5. ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ
Ο κάθε αγώνας μικρός ή μεγάλος προκαλεί στον κωπηλάτη κάποια μορφή αγωνίας, έντασης, διέγερσης κ.λπ. Με άλλα λόγια τα συναισθήματα αυτά είναι συνδεδεμένα με κάθε αγώνα, γιατί η φύση του αγώνα είναι τέτοια που ασκεί ψυχολογική πίεση στον αθλητή. Κατά τη γνώμη πολλών ειδικών η βασική αιτία για την εμφάνιση του αθλητικού στρες είναι η προσπάθεια για την επίτευξη των στόχων του. Γνωρίζοντας ο πηδαλιούχος ότι η απόδοση ενός αθλητή δεν είναι μόνο αποτέλεσμα της σωματικής προετοιμασίας αλλά και της ψυχικής και πνευματικής προσπαθεί να επηρεάσει αποτελεσματικά τις σκέψεις και τα συναισθήματα των αθλητών του.
Ο πηδαλιούχος πρέπει να δημιουργεί τέτοια ομαδική ατμόσφαιρα και τέτοιο φιλικό περιβάλλον που να κάνει τους αθλητές να συμμετέχουν με ευχαρίστηση και να καταβάλλουν μεγάλη προσπάθεια στην προπόνηση και τους αγώνες.
Κάθε αθλητής έχει τη δική του ψυχολογική δομή. Οι ικανότητες, οι επιθυμίες, τα ενδιαφέροντα, διαφέρουν από αθλητή σε αθλητή. Συνεπώς ο πηδαλιούχος πρέπει ν’ αντιμετωπίζει αυτές τις καταστάσεις σε καθαρά προσωπική βάση. Για το σκοπό αυτό πρέπει να συγκεντρώνει πληροφορίες. Τόσο η προσωπική επαφή και η στενή παρακολούθηση της συμπεριφοράς των κωπηλατών βοηθούν τον πηδαλιούχο να συμβάλει όχι μόνο στην προσωπική παρώθηση αλλά και στη δημιουργία ομαδικού πνεύματος, της σύμπνοιας και συνοχής του πληρώματος.
Σ’ ένα πλήρωμα ο πηδαλιούχος πρέπει να έχει ηγετικές ικανότητες. Μπαίνει στη λέμβο για να την οδηγήσει σε κάποιον αντικειμενικό σκοπό. Δεν πρέπει ο πηδαλιούχος να επηρεάζεται αρνητικά απ’ το στρες του συναγωνισμού στο βαθμό που επηρεάζεται ο κωπηλάτης. Αυτό βέβαια το ξεπερνά με την πολύχρονη εμπειρία και την συμμετοχή του σε πολλούς αγώνες. Γι’ αυτό στο άθλημά μας όσο πιο έμπειρος και διορατικός είναι ο πηδαλιούχος τόσο το καλύτερο.
Ο πηδαλιούχος προσπαθεί να ελέγχει τον εαυτό του για να μπορεί να ηρεμεί τους κωπηλάτες όταν είναι ανήσυχοι.
Έχω παρατηρήσει ότι σε υψηλά στρεσογόνες καταστάσεις η παρουσία του πηδαλιούχου σαν μια εξωτερική ενίσχυση είναι σημαντικό στοιχείο.
Βασικό μέρος στη δουλειά του πηδαλιούχου είναι η ψυχολογική και ψυχική υποστήριξη των κωπηλατών. Να κρατά ψηλά το ηθικό του πληρώματος.
Κάθε πλήρωμα που έχει πηδαλιούχο έμπειρο με υψηλό δείκτη νοημοσύνης και αυτοπεποίθησης νοιώθει σίγουρα και άνεση.
Προσωπική πιστεύω ότι η ωριμότητα ενός πηδαλιούχου συμβαδίζει με την αθλητική ηλικία του δηλαδή με τα χρόνια που έχει στο άθλημα. Στη χώρα μας στην κατηγορία των ανδρών οι περισσότεροι πηδαλιούχοι είναι μικρά παιδιά, με μικρή εμπειρία πάνω στο άθλημα, γιατί είναι δύσκολο να υπάρχουν αθλητές πηδαλιούχοι της κατηγορίας ανδρών με χαμηλό σωματικό βάρος και όλες τις παραπάνω ικανότητες.
Τέλος για να είσαι πηδαλιούχος, πέρα από τη γνώση, την ωριμότητα, και την μεγάλη εμπειρία, παίζει σημαντικό ρόλο και η διατήρηση του σωματικού βάρους ανάλογα με τις ανάγκες του συγκεκριμένου αγωνίσματος.
Κλείνοντας θέλω να ευχαριστήσω τους προπονητές μου και όλους τους συναθλητές μου που συνεργάστηκα για να μπορέσω να γίνω αυτός που είμαι σήμερα.

Λάμπρος Ρίζος